Polski system prawny gwarantuje ochronę posiadania zarówno wtedy gdy jest on elementem treści określonego prawa podmiotowego jak również wtedy gdy występuje oderwanie od istniejącego prawa podmiotowego jako instytucja samoistna. Wyrazem tego jest art. 342 k.c. który przewiduje, że nie wolno naruszać posiadania chociażby posiadacz był w złej wierze. Regulacja ta wynika z założenia ustawodawcy, że dla zachowania porządku publicznego nie wolno naruszać żadnego posiadania.

Zakres ten obejmuje wszystkie przypadki naruszenia posiadania. Zakaz dotyczy każdego podmiotu który może być potencjalnym naruszycielem także współposiadaczem. Zakazem objęte są przypadki samowolnego naruszenia posiadania, nie są wiec objęte zakazem te sytuacje w których dochodzi do naruszenia za zgodą posiadacza, oparte na orzeczeniach sądowych.

Ustawodawca różnicuje środki ochrony posiadania dzieląc je na pomoc własną i ochronę sądową. Pomoc własna jest wyjątkiem od zasady, że ochrona interesów uprawnionego powinna być realizowana w drodze przymusu państwowego. Pomoc własna przysługuje także dzierżycielowi.

I  Pomoc własna

  1. 1Obrona konieczna (art. 343 § 1 i 423 k.c.). Według art. 343 § 1 k.c. posiadacz może zastosować obronę konieczną żeby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania. Wedle art. 423 k.c. obrona konieczna polega na odpieraniu bezpośredniego i bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro. Cechą charakterystyczną obrony koniecznej jest to, że stosuje się ją w trakcie naruszenia posiadania w celu odparcia zamachu. Obrona musi być konieczna tzn. wolno użyć środków niezbędnych do odparcia samowolnego zamachu na posiadanie. Jeżeli obrona konieczna mieści się w tych granicach, posiadacz nie ponosi odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną napastnikowi.
  2. Dozwolona samopomoc – art. 343 § 2 k.c. – ma miejsce wtedy, gdy na obronę konieczną jest już za późno – a zatem wówczas, gdy zamach już ustał.

Przepis rozróżnia samopomoc w odniesieniu do rzeczy ruchomych i nieruchomości:

– przy nieruchomościach posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni. Nie wolno mu jednak stosować przemocy wobec osób;

– przy rzeczach ruchomych, zważywszy na możliwość ich zaboru i ukrycia, można zastosować samopomoc niezbędną. Pojęcie „niezbędności” jest rzecz jasna zależne od okoliczności, ale z racji tego, że naruszenie posiadania rzeczy ruchomej jest w zasadzie równoznaczne z kradzieżą w rozumieniu przepisów k.k., orzecznictwo dopuszcza działanie o charakterze przemocy fizycznej.

II  Ochrona sądowa

Ustawodawca gwarantuje dwa roszczenia posesoryjne:

  1. roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego
  2. roszczenie o zaniechanie dalszych naruszeń

Roszczenia te przysługują każdemu posiadaczowi niezależnie od charakteru jego posiadania, dobrej wiary oraz zgodności posiadania ze stanem prawnym (zastosować je może także właściciel). W polskiej procedurze cywilnej obowiązuje zasada czystego procesu posesoryjnego w którym nie bierze się pod uwagę zarzutu prawa podnoszonego przez osobę która naruszyła posiadanie. Od zasady tej przewidziany jest jeden wyjątek, mianowicie zarzut taki będzie dopuszczalny jeżeli naruszający posiadanie wykaże się prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, które stwierdza że stan który powstał po naruszeniu jest zgodny z prawem.

Wyrok w procesie posesoryjnym ma charakter tymczasowy, nie rozstrzyga o prawie do rzeczy ale o posiadaniu. Wydanie takiego wyroku nie stoi na przeszkodzie by uprawniony dochodził swego prawa w odrębnym procesie.

W toku postępowania sąd ogranicza swoje badanie do ustalenia ostatniego stanu spokojnego posiadania i faktu jego naruszenia. Roszczenie posesoryjne musi być dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania (art. 334 § 2 k.c.)

 

Specyficznym rodzajem roszczenia jest roszczenie o wstrzymanie budowy (art. 347 k.c.) – przewiduje że posiadaczowi nieruchomości przysługuje roszczenie o wstrzymanie budowy jeżeli budowa mogłaby naruszyć jego posiadanie albo grozić wyrządzeniem mu szkody. Owe naruszenie posiadania może wiązać się w tym wypadku z niebezpieczeństwem przekroczenia granicy przy budowie, z kolei ryzyko wyrządzenia szkody mogłoby być następstwem utraty oparcia przez budowle znajdujące się na gruncie posiadacza żądającego ochrony. Roszczenie to ma charakter prewencyjny – sąd bada wówczas, czy interesy posiadacza są rzeczywiście zagrożone.

Istotnym jest bardzo krótki termin jego przedawnienia – należy z nim wystąpić w ciągu miesiąca od rozpoczęcia budowy.

W roszczeniu posesoryjnym nie można dochodzić odszkodowań.

 

Ochrona posiadania między współposiadaczami

Roszczenie o ochronę posiadania nie przysługuje, jeśli nie da się ustalić zakresu współposiadania. Pojawia się przy tym problematyczne zagadnienie, dotyczące ustalenia, czy zakres współposiadania posiadacza, pozbawionego posiadania można wykonywać samodzielnie, czy też wymaga zgodnego współdziałania posiadaczy – w tym drugim przypadku roszczenie nie przysługuje. Innymi słowy – jeśli jest podział quo ad usum, można dochodzić – w innych wypadkach będzie to niemożliwe.

 

LEGITYMACJA PROCESOWA W PROCESIE O NARUSZENIE POSIADANIA

Legitymacja czynna przysługuje posiadaczowi rzeczy który wykonywał władztwa faktyczne nad rzeczą od chwili naruszenia posiadania. Dotyczy to także sytuacji gdy posiadacz wykonywał władztwo za pomocą dzierżyciela. Jeżeli posiadacz samoistny oddał rzecz w posiadanie zależne, z powództwem  posesoryjnym wystąpić może zarówno posiadacz samoistny jak i zależny.

Legitymacja bierna przysługuje każdemu kto samowolnie naruszył posiadanie jak również temu na którego korzyść naruszenie nastąpiło. W takim procesie niedopuszczalne jest powództwo wzajemne.

0 komentarzy:

Dodaj komentarz

Chcesz się przyłączyć do dyskusji?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *