O sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i o kontaktach z dzieckiem oraz w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka sąd w wyroku rozwodowy bądź separacji orzeka z urzędu obligatoryjnie. Sąd rozstrzyga o  sprawach  dziecka,  które  nie  jest  stroną  procesu ani nie bierze  w nim udziału.

  • możliwe rozstrzygnięcia:
  • sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka (podział władzy rodzicielskiej nie oznacza jej ograniczenia w rozumieniu art. 109 k.r.o.);
  • sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom na ich zgodny wniosek, jeżeli przedstawili porozumienie co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej oraz co  do sposobu  utrzymywania  kontaktów  z dzieckiem;
  • sąd może orzec o zawieszeniu albo o pozbawieniu jednego lub obojga rodziców władzy rodzicielskiej  nad  ich   wspólnym   małoletnim

Zakres i sposób modyfikacji władzy rodzicielskiej może ulec zmianom wraz ze zmieniającym się stanem faktycznym m.in. wraz z osiągnięciem przez dziecko ograniczonej zdolności do czynności prawnych, którą nabywa z chwilą ukończenia lat trzynastu. Zdolną tą mają także osoby ubezwłasnowolnione częściowo. Okoliczność ta nie pozostaje bez wpływu w  zakresie   zarządu  nad  majątkiem małoletniego  dziecka  oraz  jego reprezentacji.

W obowiązującym stanie prawnym nie ma podstaw do przyznania tzw. władzy naprzemiennej polegającej na okresowym przebywaniu dziecka raz u jednego z rodziców, raz u drugiego (np. co pół albo cały rok), z jednoczesnym sprawowaniem wyłącznej władzy rodzicielskiej przez każdego z rodziców. Władzy naprzemiennej nie należy mylić  z tzw. pieczą naprzemienną, która w uzasadnionych przypadkach może występować w ramach wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej, jako postulat kształtowania pożądanych postaw rodzicielskich.

Przedstawione powyżej modyfikacje orzeczenia odnoszące się do władzy rodzicielskiej dotyczące sytuacji dziecka zapadają po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Często stosowanym przez sąd dowodem jest opinia Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno Konsultacyjnego, sporządzana na zlecenie sądu. RODK jako placówka w resorcie sprawiedliwości skupiająca biegłych psychologów, pedagogów i psychiatrów, przeprowadza badania dotyczące m.in. charakterystyki środowiska rodzinnego, z uwzględnieniem atmosfery wychowawczej i więzi uczuciowych łączących członków rodziny rozwodzącej się.

Jak wskazany powyższej istnieje jednak możliwość pozostawienia w wyroku orzekającym rozwód bądź separację pełnej władzy rodzicielskiej nad wspólnymi dziećmi obojgu rozwodzącym się rodzicom, mimo że po orzeczeniu rozwodu będą żyli w rozłączeniu, najczęściej mieszkając oddzielnie. Możliwość ta wynika ze zmian wprowadzonych do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w roku 2008.

Znowelizowany art. 58§1a zd. 2  k.r.o. wprowadza bowiem nową instytucję tzw. porozumienia rozwodzących się małżonków o sposobie sprawowania przez nich władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Porozumienie, które musi być zgodne z dobrem dziecka, stanowi przesłankę pozostawienia władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, lecz przepis ten nie mam charakteru obligatoryjnego. Porozumienie wzorowane było  na amerykańskim „planie wychowawczym” i w swym założeniu służy zapewnieniu racjonalnego partnerstwa rodziców i dzieci towarzyszącego władzy rodzicielskiej. Niezaprzeczalnie przyjąć należy, że celem porozumienia jest troska o osobę dziecka, zwłaszcza o jego uczucia i wzrastające z wiekiem jego potrzeby, określenie praw i obowiązków rodziców. Porozumienie podobnie jak „plan wychowawczy” ma pełnić cztery zasadnicze funcie: stabilizacyjną, normatywną, egzekucyjną oraz prewencyjną.

Plan rodzicielski (inaczej: porozumienie) jest rezultatem zgodnych ustaleń rozwodzących się rodziców, który dotyczy porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dziećmi, jeżeli według oceny sądu, rodzice pomimo rozwodu są skłonni współdziałać ze sobą w sprawach dziecka dla jego dobra. Plan rodzicielski dla swej skuteczności wymaga zatwierdzenia przez sąd. W sytuacji niezatwierdzenia planu, sąd ustala sposób sprawowania władzy rodzicielskiej na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności uwzględnia poczynione przez rodziców zgodne ustalenia. Przepis art. 58§1a zd. 2 k.r.o. ma charakter fakultatywny, z czego wynika, że spełnienie nawet wszystkich przesłanek nie warunkuje pozostawienia władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom.

Porozumienie w swym zakresie nie wiąże sądu, a jedynie stanowi pozytywną przesłankę umożliwiającą orzeczenie o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. Błędnym wydaje się więc pogląd, że porozumienie  stanowi integralną część orzeczenia. Podzielić należy w tej materii stanowisko, iż porozumienie wyraża element stanu faktycznego.

Sąd Najwyższy w wytycznych z 1968 r. uznał, że pozostawienie pełni władzy rodzicielskiej „wymaga bowiem ustalenia, że stosunek wzajemny małżonków oraz inne okoliczności, a przede wszystkim ich dotychczasowy stosunek do dzieci oraz wzajemne kontakty w tym zakresie, zapewniają szanse zgodnego wykonywania przez oboje rodziców władzy rodzicielskiej wspólnie, w sposób odpowiadający dobru dziecka i interesowi społecznemu”[1]. Natomiast podniesienie planu rodzicielskiego do rangi ustawowej wzmoże aktywność rodziców w postępowaniu sądowym w trosce             o przyszłość wspólnych dzieci po rozwodzie.

Art. 58 K.r.o., mimo licznych nowelizacji nie reguluje formy i zakresu porozumienia. Wobec powyższego należy uznać, że jest ona dowolna. Przy konstruowaniu planu wychowawczego de lege lata postuluje się wykorzystanie ośrodków diagnostyczno- konsultacyjnych, łączące wsparcie z mediacją i terapią.

Przedstawienie porozumienia, o którym mowa, jest fakultatywne, w tym sensie, że nie musi być ono przedstawione w toku każdego postępowania, w ramach którego rozstrzygana jest kwestia władzy rodzicielskiej na podstawie przepisów art. 58§1 i § 1a albo art. 107 K.r.o. Jest ona jednak wstępnym, formalnym, ale bezwzględnym warunkiem normatywnym „pozostawienia” przez sąd władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. Z uwagi na to, iż  samo porozumienie jest przesłanką niewystarczającą do pozostawienia władzy rodzicielskiej obojgu małżonkom,  gdyż w swej treści  musi zawierać postanowienia zgodne z dobrem dziecka, a także zapewnienie, że rodzice zgodnie będą współpracować z dobrem dziecka.

Trudno się z tym nie zgodzić, w szczególności po dokonaniu wykładni przepisu art. 58§1a zd. 2 k.r.o. zwracając szczególną uwagę na alternatywę łączną. Stosownie do treści art. 58§1a zd. 2 k.r.o., sąd może pozostawić władze rodzicielską oboju rodzicom na ich zgodny wniosek, jeżeli:

  1. przedstawili porozumienie, o którym mowa w § 1,
  2. „i” jest zasadne oczekiwanie, że będą współdziałać w sprawach dziecka.

Na zakres porozumienia może wskazywać zasada sformułowana w art. 58§1 zd. 3 K.r.o., zgodnie z którym, rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie chyba, że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. Zasada nierozdzielania rodzeństwa wysławia formę ochrony dziecka w postępowaniu rozwodowym. W planie rodzicielskim należy określać sposób sprawowania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka w zakresie wszystkich elementów władzy rodzicielskiej, a także zawrzeć kwestie finansowe związane z wysokością ponoszonych kosztów utrzymania i wychowywania dziecka, wysłuchując i uwzględniając w miarę możliwości jego rozsądne życzenia, oraz sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie w oparciu o treść art. 113 ¹ K.r.o. Jako przykład postanowień porozumienia wskazać można: wybór szkoły i zawodu, prak­tykę zawodową,  organizo­wanie wypoczynku, leczenie oraz sposób rozstrzygania przyszłych sporów, np.  przez mediacje.

Znamiennym jest, iż treść porozumienia nie może mieć charakteru prawotwórczego. Rodzice nie mogą czynić ustaleń, których prawo nie przewiduje, a więc ustaleń zmierzających do władzy naprzemiennej, gdyż w świetle  polskiego prawa rodzinnego i opiekuńczego obowiązuje zakaz władzy rodzicielskiej naprzemiennej – co zostało wskazane w części wprowadzającej.

[1] Wytyczne  SN z 18.03.1968 r. w zakresie stosowania przepisów art. 56 oraz 58 KRO, III CZP 70/66, OSNCP 1968, nr 5, poz. 77

0 komentarzy:

Dodaj komentarz

Chcesz się przyłączyć do dyskusji?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *